Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Udar: rozpoznawanie, metody leczenia i rehabilitacja

Iwona Duraj

Czy istnieją skuteczne metody regeneracji uszkodzonych komórek mózgowych? Wielu pacjentów wiąże nadzieje z komórkami macierzystymi. Czy słusznie? O skutecznym rozpoznawaniu, najnowszych metodach leczenia udaru oraz rehabilitacji poudarowej opowiada Prof. Jacek Rożniecki.

udar
Fot. iStock

Iwona Duraj: Przez kilkanaście dni, w jednym z warszawskich szpitali – po rozległym udarze mózgu – walczył o życie znany polski muzyk, Zbigniew Wodecki. Niestety, co bardzo smutne, walkę tę przegrał – zmarł 22 maja br. Informacje te uruchomiły w mediach falę rozmów i opinii na temat tej jednostki chorobowej. Statystycznie w Europie z powodu udaru mózgu umiera rocznie około 1,25 mln osób. Jest to 3. przyczyna zgonów i główny powód niesprawności osób powyżej 40. rż. W Polsce rocznie rejestruje się 70 tys. udarów. Panie profesorze, to naprawdę duża liczba!

Prof. Jacek J. Rożniecki: Oczywiście, to liczba bardzo duża, a według ostatnich opracowań jest nawet o co najmniej 10 tys. większa, choć nie wiadomo, czy jest to rzeczywiste odzwierciedlenie zachorowalności na udar w Polsce, czy wzrost tego wskaźnika wynika z nieoptymalnych metod zgłaszania i rozliczania kosztów hospitalizacji chorych z różnymi objawami neurologicznymi z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ). Pozycja udarów mózgu jako trzeciej przyczyny zgonów i głównej przyczyny długotrwałej niepełnosprawności, czyli najczęściej do końca życia, jest w Polsce taka jak na świecie – te dane epidemiologiczne są w krajach rozwiniętych na podobnym poziomie.

Zwykle niepokojące objawy dotyczące zdrowia prowadzą nas do lekarza rodzinnego. Jak pan ocenia stan wiedzy lekarzy pierwszego kontaktu w tym zakresie i  wstępną diagnozę zaburzeń funkcji mózgu?

Nie są mi znane żadne wiarygodne opracowania tego zagadnienia w Polsce – o ile wiem takiego badania świadomości i wiedzy o udarze mózgu wśród lekarzy pierwszego kontaktu u nas nie było. Jednak to nie lekarz rodzinny ma za zadanie zareagować na ostre objawy neurologiczne i postawić wstępną diagnozę udaru mózgu – to byłoby za późno na jakiekolwiek skuteczne leczenie przyczynowe. To sam pacjent i ewentualnie jego rodzina musi rozpoznać zagrożenie, i jak najszybciej wezwać karetkę pogotowia. Potem jest to rola lekarza karetki pogotowia, aby potwierdzić podejrzenie udaru mózgu i jak najszybciej dowieźć chorego do najbliższego oddziału udarowego. Zadaniem lekarza rodzinnego jest raczej zidentyfikować u swoich podopiecznych czynniki ryzyka udaru mózgu i je leczyć, oraz uczulić swoich pacjentów z tymi czynnikami ryzyka na objawy, które są typowymi objawami udaru mózgu, by mogli oni lub ich rodziny natychmiast zareagować na nie właściwie.

A czy przeciętny Polak jest w stanie sam rozpoznać pierwsze symptomy udaru mózgu? Zawał serca – wiemy: alarmującym sygnałem jest piekący ból za mostkiem (ból w klatce piersiowej).

Tutaj już mamy pewne dane, na które mogę się powołać, albowiem w ubiegłym roku przeprowadziliśmy w ramach Fundacji Udaru Mózgu (FUM) ankietowe badania na reprezentatywnej grupie 1000 ludzi, zadając im różne pytania odnoszące się właśnie do wiedzy o udarze mózgu, jego objawach, zalecanym postępowaniu itp. Okazało się, że 62% osób zapytanych o objawy udaru „raczej” je znało, aczkolwiek większość wskazywała na utratę przytomności, która wcale najczęstsza w udarze nie jest, oraz zaburzenia mowy, co wprawdzie jest słuszne, ale znowu nie jest to objaw najczęstszy. Najczęściej bowiem występują zaburzenia motoryczne, a więc osłabienie siły jednej kończyny lub kończyn po jednej stronie ciała, czasem tak nasilone, że kończyny są bezwładne, oraz niedowład połowy dolnej części twarzy, czyli asymetria ust, opadnięty jeden kącik ust. To ostatnie może również powodować nieco niewyraźną mowę, ale główne zaburzenia mowy w udarze mózgu to afazja, czyli niemożność przełożenie na słowa myśli lub niemożność zrozumienia mowy, albo oba te zaburzenia jednocześnie. Objaw ten nie jest rzadki, jednak występuje jedynie przy uszkodzeniu tzw. półkuli dominującej mózgu, która u wszystkich praworęcznych ludzi jest półkulą lewą.

Osłabienie lub porażenie kończyn, opadnięcie kącika ust oraz zaburzenia kontaktu słownego – łatwe do uchwycenia przez otoczenie, są najczęstszymi objawami udaru mózgu

Te trzy objawy: osłabienie lub porażenie kończyn – natychmiast odczuwane przez chorego, opadnięcie kącika ust – zauważalne przez druga osobę, oraz zaburzenia kontaktu słownego – łatwe do uchwycenia przez otoczenie, są najczęstszymi objawami udaru mózgu. Inne, choć też wyraźne zaburzenia neurologiczne w udarze, jak zaburzenia czucia, podobnie rozkładające się na ciele jak zaburzenia motoryczne lub zaburzenia widzenia polegające na zniknięciu połowy pola widzenia, są objawami czysto subiektywnymi, a więc mogą być zidentyfikowane tylko przez samego chorego. Inne, znacznie rzadsze w udarze zaburzenia widzenia – o typie widzenia podwójnego, choć odbierane wyłącznie przez samego pacjenta, najczęściej wiążą się z zauważalnym zezem lub ograniczeniem ruchomości gałek ocznych – wymaga to jednak uważnego przypatrzenia się oczom zgłaszającej podwojenie osoby.

Ale, muszę przyznać, że zaskakujące dla mnie były wyniki badań przeprowadzonych przed kilkoma laty przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie (zespół prof. A. Członkowskiej). Okazało się, że po przebytym udarze połowa pacjentów nadal nie znała ani jednego z jego objawów. Czy aktualnie coś się zmieniło w tej kwestii? Na przykład edukacja pacjentów i całego społeczeństwa, świadomość zagrożeń wynikających z  danej jednostki chorobowej, w tym wypadku udaru mózgu?

Badanie przeprowadzone przez zespół prof. Anny Członkowskiej było bardzo ważne, i spowodowało, że w następnych latach neurolodzy i lekarze rodzinni zaczęli przywiązywać znacznie większą wagę do edukacji pacjentów po udarze lub zagrożonych udarem mózgu. Jak pokazują wyniki badania stosunkowo niedawno przeprowadzonego przez wspomnianą FUM, jest już trochę lepiej w zakresie świadomości i wiedzy Polaków na temat udaru mózgu i pierwszych jego objawów, niż było przed laty. Właśnie działania edukacyjne m.in. także i tej Fundacji – liczne akcje informacyjne, jak i strona internetowa oraz ciągła „linia telefoniczna” – przyczyniły się do zwiększenia wiedzy o tej chorobie i jej objawach, jak również czynnikach ryzyka zachorowania na nią. Na wzór stałej akcji edukacyjnej w Stanach Zjednoczonych pod hasłem FAST (face, arm, speech, time) i FUM stworzyła podobne plakaty oraz banery instalowane na przystankach tramwajowych, autobusowych, w wielu miejscach publicznych, które obrazowały kwestię „MASZ UDAR” przez rozwinięcie liter w słowa:

Mowa zmieniona
Asymetria twarzy
Słabsza ręka lub noga
Zaburzenia równowagi
Udar Mózgu !!!
Dzwoń po pogotowie
Ambulans
Ratunek w szpitalu

Pewną rolę może także wciąż odgrywać stworzony przez naszą Fundację film „Objawy udaru mózgu”, który można oglądać na You Tube [patrz poniżej - red.].



Kto tak naprawdę powinien być za tę edukację odpowiedzialny, czy tylko personel medyczny?

W głównej mierze jednak tak, bo któż inny? I to bardziej lekarze pierwszego kontaktu niż specjaliści, tacy jak neurolodzy, kardiolodzy, hipertensjolodzy, nefrolodzy, diabetolodzy. Ale oczywiście informacja o potencjalnym wpływie zaburzeń ze wszystkich tych dyscyplin powinna trafić do chorego także i od tych specjalistów. Niemniej, zwłaszcza w zakresie profilaktyki pierwotnej, to lekarz rodzinny ma całościowy ogląd sytuacji swoich pacjentów i to głównie jego rolą jest uświadomić im, jakie mają czynniki ryzyka udaru mózgu, jak je leczyć czy im przeciwdziałać, a także jakie są objawy udaru mózgu, gdyby jednak się przydarzył, oraz jak na nie reagować.

Jeśli lekarze POZ nie mają wystarczająco czasu, aby wszystkie te zagadnienia szczegółowo omawiać ze swoimi pacjentami, bo tak często wyglądają realia, to powinni chociaż mieć wydrukowane materiały edukacyjne omawiające zarówno czynniki ryzyka udaru mózgu, jak i podstawowe objawy udaru, z zaleceniem natychmiastowego reagowania na nie. Właśnie został ogłoszony przez Ministerstwo Zdrowia konkurs na programy zdrowotno-edukacyjne w obszarze profilaktyki chorób naczyń mózgowych. Zakłada on skryning przez lekarzy rodzinnych dużej populacji pacjentów, wyłowienie tych z czynnikami ryzyka udaru mózgu, szybką i pogłębioną diagnostykę tych pacjentów z zaangażowaniem szpitali, jak również działania edukacyjne nastawione zarówno na lekarzy pierwszego kontaktu, pielęgniarki w ich praktykach, jak i ich pacjentów, zwłaszcza tych zagrożonych udarem mózgu. Podobną, ważną rolę w takiej edukacji społeczeństwa pełnią organizacje pozarządowe, jak przytoczona tu Fundacja Udaru Mózgu z Łodzi, ale są też inne, jak np. Stowarzyszenie Udarowcy z Bydgoszczy.

Wracając do głównego wątku naszej rozmowy, podstawowe pytanie: jakie są czynniki ryzyka udaru mózgu? Kto jest bardziej, a kto mniej predysponowany?

Ogólnie czynniki ryzyka udaru mózgu dzielimy na niemodyfikowalne i modyfikowalne. Do tych pierwszych należy wiek, płeć, rasa i predyspozycje genetyczne. Do drugiej grupy zaś czynniki, które zwane są medycznymi, oraz styl życia i nawyki. Na czynniki medyczne mamy wpływ my – lekarze, wykrywając je i odpowiednio je lecząc, za nawyki i styl życia odpowiadają już sami pacjenci, ale naszą – lekarzy rolą jest uświadomienie im szkodliwości pewnych nawyków i wskazanie stylu życia, który zmniejszy u nich ryzyko udaru. Na przykład bardzo silnym czynnikiem udaru mózgu jest palenie papierosów, zaś rzucenie palenia może to ryzyko zmniejszyć aż o 50%, zakładając, że przez co najmniej 5 lat pacjent do papierosów nie wróci. Innym ważnym czynnikiem ryzyka udaru mózgu związanym ze stylem życia jest brak aktywności fizycznej – i odwrotnie. Regularna aktywność ruchowa, przez co rozumiemy 30–40 minut takiej aktywności powodującej spocenie się, co najmniej 3–4 razy w tygodniu, znacząco zmniejsza ryzyko udaru mózgu, a także innych chorób sercowo-naczyniowych. Z brakiem aktywności fizycznej, choć nie wyłącznie, często związana jest otyłość, która również uważana jest za czynnik ryzyka udaru. W tym przypadku ma znaczenie jednak również dieta, zarówno w rozumieniu liczby kalorii, jak i jej składu. Tak więc dieta wysokotłuszczowa, zawierająca dużo tłuszczów zwierzęcych działa promiażdżycowo, stąd sprzyja udarom mózgu.

Jak to rozkłada się względem płci?

Ryzyko zachorowania na udar mózgu jest nieco większe u mężczyzn, ale z kolei śmiertelność z powodu udaru – nieco większa u kobiet. To ostatnie jednak może być spowodowane tym, że u kobiet, które żyją dłużej średnio o 9 lat, nieco później dochodzi do udaru. Płeć jest jednak czynnikiem niemodyfikowalnym, wiec skupić należy się na tym, co jako lekarze i jako pacjenci możemy zrobić, by ograniczyć ryzyko udaru mózgu.

Data utworzenia: 28.06.2017
strona 1 z 2
Udar: rozpoznawanie, metody leczenia i rehabilitacjaOceń:
(3.67/5 z 6 ocen)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.